Ức chế buồng trứng và ung thư vú

Quyển sách này giải thích các cách thức khác nhau để làm buồng trứng dừng hoạt động (ức chế buồng trứng) và gồm những gì. Ức chế buồng trứng có thể dùng như là một phần của điều trị ung thư vú hoặc đôi khi có thể được dùng để bảo tồn khả năng sinh sản sau khi đã hóa trị.

Chúng tôi hy vọng rằng quyển sách này trả lời một số câu hỏi về ức chế buồng trứng và giúp bạn có thể thảo luận các lựa chọn với bác sĩ. Khuyến nghị bạn đọc quyển này cùng với quyển Điều trị ung thư vú nguyên phát và Phụ nữ trẻ mắc ung thư vú: ứng phó với chẩn đoán tại tuổi 45 hoặc ít hơn. 

Ức chế buồng trứng là gì?

Ức chế buồng trứng là thuật ngữ được dùng để mô tả điều trị làm buồng trứng dừng sản sinh ra estrogen hoặc vĩnh viễn hoặc tạm thời.

Bạn có thể nghe thấy các thuật ngữ khác nhau cho ức chế buồng trứng như là ức chế chức năng buồng trứng và cắt buồng trứng. Chúng tôi sử dụng thuật ngữ ức chế buồng trứng trong quyển sách này.

Ức chế buồng trứng được sử dụng:

  • Như là một phần để điều trị ung thư vú ở phụ nữ tiền mãn kinh
  • Để cố gắng giúp bảo tồn khả năng sinh sản sau khi hóa trị do hóa trị có thể làm tổn thương buồng trứng.

Ức chế buồng trứng như là một phần của điều trị ung thư vú

Cơ chế hoạt động

Một số ung thư vú được kích thích phát triển bằng nội tiết được gọi là estrogen, nghĩa là estrogen trong cơ thể giúp ung thư phát triển. Loại ung thư vú này được gọi là ung thư vú dương tính với thụ thể nội tiết hay là ung thư vú ER+. Ung thư vú xâm lấn được xét nghiệm để tìm xem liệu là ER+ bằng cách dùng mô lấy từ sinh thiết hoặc sau phẫu thuật.

Trước khi mãn kinh, estrogen chủ yếu được sản sinh bởi buồng trứng. Nếu buồng trứng bị cắt bỏ, hoặc nếu chúng bị dừng làm việc thì có ít estrogen hơn trong cơ thể để kích thích ung thư vú phát triển. Việc này được gọi là ức chế buồng trứng. Lượng nhỏ estrogen vẫn được sản sinh ra bằng các tế bào mỡ của cơ thể.

Bạn sẽ chỉ hưởng lợi từ ức chế buồng trứng nếu ung thư vú của bạn là ER+.

Ai có thể hưởng lợi từ ức chế buồng trứng

Ung thư vú nguyên phát

Ức chế buồng trứng có thể được dùng là một phần của điều trị ung thư vú nguyên phát (ung thư vú chưa lan quá vú hoặc hạch bạch huyết dưới cánh tay). Bác sĩ sẽ xem xét nhiều đặc điểm khác nhau của ung thư như là kích thước, giai đoạn và độ mô học để quyết định liệu bạn sẽ hưởng lợi từ ức chế buồng trứng như là một phần của điều trị. Các yếu tố khác cũng có thể là có liên quan.

Chỉ khuyến nghị ức chế buồng trứng nếu bạn ở tuổi tiền mãn kinh và ung thư vú của bạn là ER+. Ức chế buồng trứng không dùng cho phụ nữ sau mãn kinh.

Ức chế buồng trứng có thể được dùng để giảm nguy cơ ung thư vú quay trở lại hoặc phát triển một ung thư vú mới (ung thư vú nguyên phát mới).

Các bằng chứng gợi ý rằng một số phụ nữ vẫn ở tình trạng tiền mãn kinh sau hóa trị có thể hưởng lợi nhiều nhất từ ức chế buồng trứng. Những phụ nữ tiền mãn kinh lớn tuổi hơn có thể không được hưởng lợi nhiều từ ức chế buồng trứng sau hóa trị. Bác sĩ chuyên khoa sẽ nói chuyện với bạn về liệu ức chế buồng trứng có thể mang lại lợi ích trong trường hợp của bạn hay không. 

Ức chế buồng trứng ít khả năng được dùng cho phụ nữ không được khuyến nghị hóa trị.

Nó có thể là lựa chọn cho một số phụ nữ không chọn hóa trị.

Ung thư vú thứ phát (Ung thư vú di căn)

Ức chế buồng trứng cũng có thể được dùng để điều trị ung thư vú thứ phát (khi ung thư vú lan tới các bộ phận khác của cơ thể như là xương, gan, phổi, não).

Nó chỉ được khuyến nghị nếu bạn tiền mãn kinh và ung thư vú của bạn là ER+.

Ức chế buồng trứng để cố gắng bảo tồn khả năng sinh sản trong khi hóa trị

Hóa trị có thể ảnh hưởng tới chức năng của buồng trứng, làm giảm số lượng trứng chất lượng và ảnh hưởng tới khả năng người phụ nữ có thể mang thai. Nhiều khả năng bạn mất khả năng sinh sản sau hóa trị phụ thuộc vào loại thuốc bạn được dùng, liều, tuổi của bạn và khả năng sinh sản hiện thời của bạn. Đề nghị xem quyển sách Khả năng sinh sản và ung thư vú để có thêm thông tin.

Một số nghiên cứu đã cho thấy rằng ức chế buồng trứng bằng cách sử dụng một số thuốc nội tiết (xem dưới đây) có thể bảo vệ buồng trứng trong khi hóa trị do nó tạm thời “đóng’ buồng trứng lại. Tuy nhiên hiệu quả của ức chế buồng trứng để bảo tồn khả năng sinh sản vẫn đang được tranh cãi và không thể thay thế các phương pháp bảo tồn khả năng sinh sản khác như là đông lạnh trứng và phôi.

Cần thêm nghiên cứu để biết rõ vai trò của ức chế buồng trứng trong khi hóa trị để bảo tồn khả năng sinh sản.

Bác sĩ điều trị cần thảo luận điều trị nào họ khuyến nghị cho bạn và lý do.

Ức chế buồng trứng như thế nào?

Có thể thực hiện ức chế buồng trứng bằng:

  • Liệu pháp nội tiết (thuốc) – thường là tiêm hàng tháng
  • Phẫu thuật

Bác sĩ điều trị cần giúp bạn quyết định loại nào là tốt nhất cho bạn. Sử dụng liệu pháp nội tiết là cách thức duy nhất đạt ức chế buồng trứng có thể không vĩnh viễn. Việc này đôi khi được xem xét khi đưa ra quyết định, đặc biệt khi bạn muốn có con.

Liệu pháp nội tiết

Một số thuốc làm buồng trứng dừng sản sinh ra estrogen. Thuốc can thiệp vào các tín hiệu từ não kiểm soát cách thức buồng trứng làm việc. Một trong những thuốc được sử dụng phổ biến nhất là goserelin (Zoladex). 

Goserelin

Goserelin chứa trong một bơm tiêm. Thuốc được tiêm dưới da bụng. Bạn có thể được tiêm như là bệnh nhân ngoại trú tại bệnh viện. 

Để điều trị ung thư vú nguyên phát, khuyến nghị thuốc được tiêm mỗi 28 ngày (4 tuần). Mũi tiêm được gọi là “tiêm kho chứa thuốc” nghĩa là thuốc được phóng thích ổn định vào dòng máu trong 4 tuần.

Hiện có loại goserelin để tiêm 3 tháng một mũi để điều trị các loại ung thư vú khác. Tuy nhiên, tiêm goserelin theo cách này thường không được khuyến nghị để điều trị ung thư vú do không đủ bằng chứng rằng nó ức chế đủ mức estrogen. Điều này cực kỳ quan trọng nếu bạn tiêm goserelin cùng với uống chất ức chế aromatase (thuốc nội tiết bậc 2- chỉ dành cho người đã mãn kinh).

Goserelin có thể được tiêm ít thường xuyên hơn cho ung thư vú thứ phát. Bác sĩ điều trị có thể nói chuyện với bạn chi tiết hơn.

Nếu bạn mắc ung thư vú nguyên phát (chưa di căn xa) và đang được tiêm goserelin như là một phần của điều trị ung thư vú thì thường được tiêm tới 5 năm hoặc đôi khi lâu hơn. Nếu bạn mắc ung thư vú thứ phát (có di căn xa) thì bạn sẽ được tiêm goserelin lâu dài khi mà thuốc vẫn kiểm soát được ung thư.

Nếu bạn đang tiêm goserelin để cố gắng bảo tồn buồng trứng thì một mũi tiêm goserelin thường được chỉ định trước khi hóa trị bắt đầu, sau đó mỗi bốn tuần trong khi hóa trị, và mũi tiêm cuối cùng là sau khi điều trị hóa trị lần cuối.

Để có thêm thông tin đề nghị đọc quyển sách Goserelin (Zoladex).

Goserelin sẽ ảnh hưởng tới chu kỳ kinh nguyệt của tôi?

Trong vòng ba tuần sau mũi tiêm đầu tiên,  estrogen của bạn sẽ hạ xuống tới mức tương tự của phụ nữ sau mãn kinh và thông thường bạn sẽ mất kinh. Tác dụng này nói chung là tạm thời và sẽ chỉ kéo dài khi mà bạn còn tiêm goserelin. Khi bạn dừng tiêm thì buồng trứng thường sẽ bắt đầu sản sinh ra estrogen. Hầu hết phụ nữ sẽ bắt đầu có kinh trở lại trong vòng ba tháng cho tới một năm sau mũi tiêm goserelin cuối cùng. Tuy nhiên nếu bạn tiến tới tuổi mãn kinh tự nhiên khi bạn kết thúc điều trị thì buồng trứng có thể không làm việc trở lại.

Nếu bạn lo lắng về mãn kinh sớm hoặc muốn có con sau điều trị thì bạn có thể thảo luận với bác sĩ điều trị về tiếp tục tiêm goserelin trong bao lâu.

Tôi có cần dùng biện pháp tránh thai trong khi đang tiêm goserelin không?

Điều quan trọng là không mang thai trong khi bạn đang được tiêm goserelin vì  thuốc có thể gây hại cho quá trình phát triển của em bé. Bạn có thể có thai trong khi tiêm goserelin, thậm chí nếu hành kinh của bạn đã dừng hoặc trở nên không đều.

Sử dụng phương pháp tránh thai không có nội tiết để tránh có thai như là bao cao su, bao cao su tránh thai cho phụ nữ hoặc màng ngăn âm đạo. Cũng có thể dùng vòng tránh thai. Tuy nhiên bạn sẽ cần thảo luận với bác sĩ điều trị do không phải tất cả các loại tránh thai có thể phù hợp cho phụ nữ  ung thư vú.

Ức chế buồng trứng kết hợp với tamoxifen hay chất ức chế aromatase (AI) (thuốc nội tiết cho bệnh nhân đã mãn kinh)

Nếu bạn đang tiêm goserelin để ức chế buồng trứng thì thường được kết hợp với các liệu pháp nội tiết khác như là tamoxifen hoặc thuốc được gọi là chất ức chế aromatase (thuốc nội tiết cho người đã mãn kinh). Nghiên cứu đã gợi ý việc này có thể làm giảm nguy cơ ung thư vú quay trở lại đối với một số phụ nữ tiền mãn kinh không được hóa trị.

Có thể có thêm lợi ích nhỏ của việc uống thuốc AI so với tamoxifen nhưng có thể có tác dụng phụ khác nhau để cân nhắc, các tác dụng phụ có thể ảnh hưởng tới chất lượng sống của bạn. Bác sĩ chuyên khoa sẽ giúp bạn thảo luận những lợi ích và các tác dụng phụ có thể.

Chất ức chế aromatase không được sử dụng một mình như là điều trị nội tiết ở những phụ nữ tiền mãn kinh do chúng không phải là điều trị có hiệu quả trong khi buồng trứng vẫn đang sản xuất estrogen, nhưng chúng có thể được chỉ định cùng với goserelin.

Bác sĩ điều trị sẽ thảo luận với bạn họ khuyến nghị thuốc gì và lý do.

Phẫu thuật để bỏ buồng trứng

Phẫu thuật cắt buồng trứng thường đồng thời loại bỏ luôn ống dẫn trứng. 

Phẫu thuật có thể thường được thực hiện như là phẫu thuật “một lỗ” bằng cách đưa dụng cụ để soi bụng (một ống nhỏ mềm có các thấu kính camera đính kèm). Thường có ba vết rạch nhỏ: một gần với rốn, một gần với đường bikini và một ở một bên của bụng. 

Phẫu thuật được thực hiện có gây mê và thường là về nhà trong ngày nhưng một số phụ nữ ở lại viện qua đêm.

Đôi khi không thể cắt buồng trứng bằng phẫu thuật “một lỗ”. Thay vào đó buồng trứng được cắt bỏ thông qua một vết rạch nhỏ ở dưới đường bikini.  

Cắt bỏ buồng trứng nghĩa là mãn kinh ngay lập tức và vĩnh viễn. Hành kinh của bạn sẽ dừng ngay lập tức.

Xem thêm: Bất hoạt hay cắt bỏ buồng trứng?

Xạ trị cắt buồng trứng

Người ta có thể sử dụng tia xạ với liều thấp để cắt chức năng buồng trứng vĩnh viễn. Phương pháp này ít xâm nhập và có thể được cân nhắc lựa chọn. 

Các tác dụng phụ có thể của ức chế buồng trứng là gì?

Mỗi người phản ứng khác nhau với thuốc và các điều trị và một số phụ nữ có tác dụng phụ nhiều hơn những người khác. Nếu thực hiện ức chế buồng trứng thêm vào hóa trị hoặc các liệu pháp nội tiết khác, thì đôi khi khó biết tác dụng phụ nào là do điều trị nào gây ra.

Các triệu chứng mãn kinh

Các triệu chứng mãn kinh như là bốc hỏa, ra mồ hôi ban đêm, khô âm đạo thay đổi tâm trạng và giảm ham muốn tình dục là phổ biến.

Ức chế buồng trứng bằng liệu pháp nội tiết hoặc phẫu thuật nhiều khả năng gây ra các triệu chứng mãn kinh hơn là mãn kinh tự nhiên. Các triệu chứng mãn kinh, đặc biệt là nếu đột ngột và mạnh, có thể ảnh hưởng tới sự tự tin của bạn và có thể có tác động lên cả bạn và bạn đời/người tình của bạn. Ngoài các triệu chứng nói ở trên bạn có thể còn lên cân, đau khớp và cứng khớp, mệt rũ (cực kỳ mệt mỏi) và buồn nôn.

Mặc dầu các triệu chứng này có thể rất mạnh lúc ban đầu, chúng thường giảm dần theo thời gian và có nhiều cách để quản lý tác dụng phụ.  

Để có thêm thông tin bạn cũng có thể xem quyển sách Các triệu chứng mãn kinh và ung thư vú.

Xem thêm: Điều trị các triệu chứng mãn kinh và ung thư vú

Loãng xương

Thiếu estrogen trong thời gian dài có thể gây mỏng xương (loãng xương). Một số phụ nữ mắc ung thư vú nguyên phát được ức chế buồng trứng sẽ được đo mật độ xương (DEXA) trong vòng vài tháng đầu điều trị. Bạn có được đề nghị đo mật độ xương DEXA hay không sẽ phụ thuộc vào điều trị nào mà bạn đang được thực hiện.

Nếu bạn ức chế buồng trứng để điều trị ung thư vú thứ phát, bạn có thể nói chuyện với bác sĩ điều trị xem đo mật độ xương DEXA là thích hợp với bạn.

Nếu bạn lo ngại về nguy cơ loãng xương, hãy nói chuyện với bác sĩ điều trị.

Để có thêm thông tin đề nghị đọc quyển sách Loãng xương và điều trị ung thư vú.

Xem thêm: Loãng xương (Mất xương) trong điều trị ung thư vú

 

Ứng phó với ảnh hưởng của ức chế buồng trứng

Đối với một số phụ nữ, ứng phó với các ảnh hưởng của ức chế buồng trứng và có thể cả mãn kinh sớm do điều trị gây ra là khó khăn.

Bác sĩ điều trị sẽ thảo luận với bạn các lợi ích có thể và nguy cơ của ức chế buồng trứng. Nếu bạn bị tác dụng phụ trường diễn thì hãy nói với bác sĩ điều trị để họ có thể gợi ý cách tốt nhất để quản lý tác dụng phụ. Nghiên cứu đã cho thấy rằng phụ nữ trẻ nhiều khả năng dừng việc điều trị nội tiết sớm nếu họ không được giúp đỡ để vượt qua tác dụng phụ, nên điều quan trọng là bạn được hỗ trợ nếu bạn cần. Không điều trị nội tiết cho thời gian được khuyến nghị có thể làm tăng nguy cơ ung thư vú quay lại.

Trải qua mãn kinh sớm có thể tạo nên cảm giác mất mát, và làm bạn cảm thấy bị cô lập ra khỏi những phụ nữ cùng tuổi. Bạn không phải ứng phó một mình. Một số phụ nữ thấy thảo luận cảm giác của họ và các mối lo lắng với bác sĩ chuyên khoa hoặc điều dưỡng ung thư vú là hữu ích. Nếu bạn cảm thấy bạn muốn nói chuyện sâu hơn thì nói chuyện với nhân viên tư vấn hoặc nhà tâm lý học là thích hợp.

Xem thêm:

>>> Ung thư biểu mô ống tuyến vú tại chỗ (Nội ống) (DCIS)

Nếu bài viết hữu ích, bạn thích hãy bấm LIKE và SHARE để ủng hộ nhé.


Gửi bình luận

Bài viết liên quan
Tuổi tác và nguy cơ mắc ung thư vú
Tuổi tác và nguy cơ mắc ung thư vú

Theo báo cáo của Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ, chỉ khoảng 1/8 các trường hợp ung thư vú ở giai đoạn xâm lấn gặp ở những phụ nữ dưới 45 tuổi, trong khi đó đến 2/3 các bệnh nhân ung thư vú ở giai đoạn kể trên thường gặp ở phụ nữ trên 55 tuổi.

Tìm hiểu ngay
Yếu tố di truyền trong ung thư vú
Yếu tố di truyền trong ung thư vú

Có khoảng 5% đến 10% ung thư vú được cho là có liên quan đến yếu tố di truyền, gây ra bởi các gen bất thường truyền từ cha mẹ sang con cái.

Tìm hiểu ngay
Một số tổn thương lành tính ở vú
Một số tổn thương lành tính ở vú

Nếu bạn đã được chẩn đoán mắc phải một số tổn thương lành tính ở vú (không phải ung thư), nguy cơ mắc ung thư vú của bạn có thể cao hơn so với người bình thường. Một vài loại trong số các tổn thương lành tính ở vú ảnh hưởng đến nguy cơ mắc ung thư vú.

Tìm hiểu ngay
Những điều cần biết về các chế độ ăn được tuyên truyền là chữa được ung thư
Những điều cần biết về các chế độ ăn được tuyên truyền là chữa được ung thư

Các chế độ ăn được tuyên truyền là chữa được ung thư. Xin kết luận đó là: Không hề có bất kì bằng chứng khoa học nào cho thấy bất cứ chế độ ăn nào có thể chữa được ung thư!

Tìm hiểu ngay
U xơ tuyến vú
U xơ tuyến vú

Tài liệu này giải thích về u xơ tuyến vú, chẩn đoán và điều gì sẽ xảy ra nếu u xơ cần được theo dõi và điều trị.

Tìm hiểu ngay
Thói quen hút thuốc lá
Thói quen hút thuốc lá

Hút thuốc lá có thể làm tăng nguy cơ ung thư vú cao hơn ở phụ nữ trẻ và tiền mãn kinh. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng có thể có mối liên quan giữa phơi nhiễm khói thuốc lá và nguy cơ ung thư vú ở phụ nữ mãn kinh.

Tìm hiểu ngay